Ervaringen van clienten

Alpha Up heeft sinds 2006 honderden clienten met uiteenlopende klachten geholpen.

Neurofeedback: achtergrond

Neurofeedback is een leerproces, vergelijkbaar met bijvoorbeeld leren fietsen, en is gebaseerd op herhaling: gezond 'hersengedrag' wordt teruggespiegeld naar het hoofd door middel van beeld en geluid.

Onze hersenactiviteit heeft een bepaalde 'gewoonte', datgene wat we tijdens ons leven hebben aangeleerd. Vroeger dacht men dat het neuronale netwerk vastlag, en dat alleen de communicatie tussen de hersencellen veranderde, maar het inzicht van de laatste jaren is dat ook de verbindingen steeds wisselen, en nieuwe netwerken vormen. Dit noemen we ook wel 'neuroplasticiteit', het vermogen van de hersenen om nieuwe verbindingen te ontwikkelen. Als we de activiteit van de hersenen trainen, en ze leren (weer) gezond gedrag aan, worden zo nieuwe netwerken gevormd.

Neurofeedback wordt sinds ongeveer 1970 toegepast, en is een veld dat sterk in ontwikkeling is.

Ontwikkeling

Brainwave Optimization wordt sinds 2004 gegeven en ontwikkeld door Brain State Technologies in de Verenigde Staten. De organisatie heeft een divisie voor onderzoek: Brain State International Research Center. Brain State Technologies heeft een electronische infrastructuur ontwikkeld die alle aangesloten praktijken (meer dan 100) in de gelegenheid stelt snel en effectief kennis met elkaar te delen. Daarnaast worden alle wereldwijd uitgevoerde trainingsessies (en EEGs) dagelijks (geanonimiseerd) naar het onderzoekscentrum gestuurd. Momenteel betreft dit de informatie van ca. 250 cliënten per week. De inzichten zijn nog altijd in ontwikkeling, en de methode wordt gaandeweg steeds meer verfijnd.

Effectiviteit

Uit gegevens van Brain State Technologies blijkt dat 85% van de cliënten een klachtenvermindering van 50% of meer rapporteert. In onze praktijk te Amsterdam hebben we ook deze ervaring: bij ca. 4 op de 5 cliënten worden de klachten duidelijk minder of verdwijnen deze geheel. Ongeveer 1 op de 5 cliënten rapporteert geen onmiddellijk effect. Overigens kunnen we bij deze laatste groep vaak aan de EEG-metingen zien dat het lichaam wel degelijk heeft gereageerd op de trainingen, wat de vraag openlaat of de training toch (fysiek) effect heeft gehad. Gemiddeld worden deze resultaten binnen 7 tot 20 sessies bereikt.

In de praktijk is gebleken dat Brainwave Optimization vooral goed werkt bij klachten die het gevolg zijn van stress en trauma. Aanhoudende stress, een constante blootstelling aan een overvloed van informatie en prikkels, en het meemaken van moeilijke gebeurtenissen kunnen het zelfregulerend vermogen van het hoofd en het zenuwstelsel verstoren. Hierdoor kan een variëteit aan psychische en lichamelijke klachten ontstaan.

Achtergrond van de behandeling

Tijdens het behandelen enige jaren geleden van angst en depressie door middel van BWO neurofeedback bleek in een flink aantal gevallen dat tegelijkertijd lichamelijke klachten en pijnen verdwenen. Dit bracht onderzoeker en oprichter van Brain State Technologies, Lee Gerdes, ertoe hier een verklaring voor te zoeken. Hij kwam terecht bij neuroloog Dr. Robert Scaer, destijds werkzaam als directeur van een revalidatiecentrum.

Op grond van jarenlange klinische observatie en uitgebreid literatuuronderzoek beschrijft Robert Scaer in zijn boek The Trauma Spectrum vanuit neurobiologisch oogpunt het ontstaan en functioneren van traumatische reacties. Robert Scaer is gedurende enkele jaren als adviseur betrokken geweest bij de ontwikkeling van BWO. Zijn visie, die ook onder andere is gebaseerd op het wetenschappelijk werk van onder andere Walter Cannon, Peter Levine en Stephen Porges wordt hieronder kort uiteengezet.

De hersenen en het autonoom zenuwstelsel

Het balanceren van de hersenen leidt onder andere tot verbetering van de werking van het autonome zenuwstelsel. Dit deel van het zenuwstelsel zorgt ervoor dat onze interne processen zich aanpassen aan de veranderingen in de omgeving, soms moeten we alert zijn en soms juist ontspannen. Het autonoom zenuwstelsel stuurt ieder orgaan in ons lichaam aan, en is van invloed op een groot aantal lichamelijke functies en organen.

Het bestaat uit twee delen: een activerend deel (het sympathische zenuwstelsel) en een ontspanningsdeel (het parasympathische zenuwstelsel); een ‘gaspedaal’ en een ‘rem’. Het gaspedaal is nodig wanneer we in actie moeten komen of alert moeten zijn (stress-reactie). De rem is nodig wanneer we weer tot rust en in balans moeten komen zodat herstel en opbouw kunnen plaatsvinden (rust en herstel fase).

Onze fysieke reactie op een plotselinge of langdurig moeilijke gebeurtenis wordt de vecht/vlucht reactie genoemd, het sympathisch zenuwstelsel is actief. Daarmee wordt het organisme optimaal afgesteld om te vechten of te vluchten. Voorbeelden van sympathische activatie zijn: spierspanning, een versnelde hartslag, versnelde ademhaling en vergrote pupillen, een verhoogde bloeddruk, een droge mond, en verhoging van de bloedsuikerspiegel en verandering in de stofwisseling. Ook worden de concentratie en het geheugen vaak slechter als gevolg van de stress-reactie, en er kunnen slaapproblemen komen.

Als de situatie levensbedreigend is en een vecht of vlucht reactie is niet meer mogelijk, dan zal ons organisme in een shock-toestand terecht komen. Deze toestand staat bekend als een ‘freeze’-reactie. We raken verdoofd, en zijn ons niet langer bewust van pijn en/of stress. Deze freeze-reactie komt tot stand door een overactiviteit van het parasympathisch zenuwstelsel. Het lichaam trapt op het gas en de rem tegelijkertijd.

In een gezond zenuwstelsel werken deze twee componenten (gas en rem) goed samen om een optimale toestand in stand te houden (homeostase) en zo nodig aanpassingen te verrichten als dat nodig is. Wanneer het autonome zenuwstelsel echter uit balans is kan dit tot uiteenlopende psychische en lichamelijke klachten leiden.

Iemand die in een oorlogs-situatie is geweest, kan ook nog in in vrede klachten overhouden, zijn/haar systeem is nog altijd op plotseling gevaar voorbereid, iemand die een moeilijke relatie achter de rug heeft, is bang om weer opnieuw iets aan te gaan, of iemand die overspannen is geweest, blijft kwetsbaar voor spanning.

Niet goed herstellen

Het woord trauma heeft een op het eerste gezicht een zware bijklank, maar in onze visie is een trauma wat voor moeilijke gebeurtenis dan ook, die op de een of andere manier sporen heeft nagelaten. Een trauma ontstaat als het lichaam of de geest niet goed herstelt van een gebeurtenis. Mensen blijken moeite te hebben met het ontladen van stress en zijn zich er vaak niet eens bewust van, dat zij spanning met zich mee dragen. Door het niet ontladen van de spanning kan er een bodem worden gelegd voor psychische en/of fysieke klachten.

Een aangeleerde reactie tijdens het beleven van een gebeurtenis kan ervoor zorgen dat stress in het lichaam achterblijft, of opnieuw wordt opgeroepen. Omgevingsfactoren (zoals plaats, geluiden, geuren etc.) die op dat moment (of in die periode) aanwezig zijn, worden gekoppeld aan de beleving van stress. Naast het autonome zenuwstelsel, spelen de amygdala, de hippocampus en de prefrontale cortex een grote rol bij dit proces.

Als deze omgevingsfactoren (triggers) in het heden worden ervaren, bijvoorbeeld, de geur van benzine bij iemand die een auto-ongeluk heeft meegemaakt, wordt het geheugen aangesproken en wordt de stressreactie opnieuw beleefd, terwijl er in werkelijkheid misschien helemaal geen bedreigende situatie aanwezig is. Na verloop van tijd kan het zijn dat de triggers steeds minder specifiek hoeven te zijn om de stressreactie te veroorzaken, waardoor steeds meer situaties als bedreigend kunnen worden ervaren (het zien van auto's, of de gedachte om de straat op te gaan). Het gaat hier dus om een geconditioneerde reactie.

Het kan zijn dat de klachten door een plotselinge gebeurtenis (een ongeluk, aanval, plotsling overlijden) zijn veroorzaakt of het gevolg zijn van jarenlange spanning die wordt ervaren (zware baan, moeilijke relatie). Uiteindelijk raakt ons systeem uitgeput een psychische of fysieke storing tot gevolg hebben. De officieële diagnose hoeft niet altijd post-traumatische stress te zijn volgens de DSM-IV classificatie. Stress, angst en depressie kunnen heel goed het gevolg zijn van (een reactie op) problematische gebeurtenissen of aangeleerde psychologische processen uit het verleden. Naast psychische klachten kan het niet ontladen van de freeze-reactie ook als oorzaak dienen voor problemen als whiplash, fibromyalgie, fantoompijn, migraine, chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS), spastische darmsyndroom, torticollis spasmodica, stotteren, etcetera.

Betekenis voor Brainwave Optimization neurofeedback

Het is niet altijd mogelijk om op bewust niveau (psychotherapie, e.d.) voldoende grip te krijgen op klachten. Met behulp van Brainwave Optimization neurofeedback worden op lichamelijk niveau veranderingen teweeg gebracht. Hierdoor verbetert het evenwicht in het autonoom zenuwstelsel waardoor het organisme zich weer kan ontspannen. De aansturing van organen, immuunsysteem en endocriene functies wordt verbeterd waardoor het lichaam weer in staat is verdere genezing te bewerkstelligen.

Bij mensen met psychische klachten ontstaat rust en ruimte waardoor gedragsveranderingen kunnen plaatsvinden. Hierdoor kunnen enerzijds de hardnekkige, automatische patronen worden doorbroken en anderzijds wordt er inzicht verworven in het ontstaan van deze patronen. Men wordt zich meer bewust van het eigen gedrag en de eventuele bijdrage die dit heeft aan het ontstaan van de klachten. Indien nodig en gewenst kan met psychologische interventies vervolgens constructief aan verdere klachtenreductie worden gewerkt.

Bij Brainwave Optimization is er veel aandacht voor de verbetering van de regulering in de temporale gebieden, die gekoppeld zijn aan de amygdala en het hele limbische systeem, en daarmee aan de regulering van processen die onder andere samenhangen met angst en nervositeit. Zo leidt training met Brainwave Optimization aantoonbaar tot verbeterde regulering van het autonoom zenuwstelsel, en daarmee de sympathische en parasympathische activiteit en homeostase. En dit heeft, zoals gezegd, een positief effect op een veelheid aan lichamelijke en psychische klachten.

U kunt hier een overzicht van studies bekijken van de ISNR (International Society for Neurofeedback Research).

Recent onderzoek in de neurowetenschappen laat zien dat er een neurobiologische basis bestaat voor hersenplasticiteit, hersengolf oscillaties en EEG (Dolan, 2002; Sandi, 2008; Stein and Hoffman, 2003).

Dolan, R. J. (2002). Emotion, cognition and behavior. Science 298, 1191-1194.

Sandi, C. (2008). Understanding the neurobiological basis of behavior: a good way to go. Front. Neurosci. 2, 129-130.

Stein, D. S., and Hoffman, S. W. (2003). Concepts of CNS plasticity in the context of brain damage and repair. J. Head Trauma Rehabil. 18, 317-341.